Қазығұрт тауы

Қазығұрт тауы туралы ел арасында бірнеше аңыз бар. Қарт кісілер бұл аңыздарды біледі. Аңызда Қазығұрт тауы жер мен аспан жаралған кезде пайда болады. Бұл тау өте биік емес, бірақ ел оны қасиетті тау деп санайды. Ерте кезде барлық жерді су басады. Сол уақытта Қазығұрт тауы ғана аман қалған дейді. Таудың басында жазық жер бар. Халық бұл жерді Нұх пайғамбардың кемесі тоқтаған жер деп айтады. Таудың басында бір үңгір бар. Адамдар бұл жерді Қазығұрт атаның моласы деп атайды. Олар сол жерге зиярат жасайды. Қазығұрттың басын кейде бұлт жабады. Халық мұны жаңбырдың белгісі деп түсінеді. Сондықтан тау басына бұлт шықса, жаңбыр жауады деп, даладағы заттарын үйге кіргізеді. Қазақтың ақындары Қазығұрттың басында кеме қалғаны туралы өлең шығарады. Өлеңде кемедегі жануарлар туралы сөз бар. Түйе, жылқы және басқа жануарлардың аттары аталады. Қазығұрттың басы түйенің өркеші секілді. Бұл туралы да халық арасында аңыз бар. Аңызда басқа таулар Қазығұртпен ұрысу үшін жиналады. Бірақ олар соңында ұрыспайды. Сонда біреуі кетер кезінде қылышымен Қазығұрттың басына бір рет ұрады. Содан кейін Қазығұрттың басы айыр болып қалған дейді.

Жинаушы: А. Диваев. «Тарту» жинағы. – Ташкент: Қазақ мемлекет баспасы, 1924. – 146-б.