Қазығұрт тауы

Қазығұрт тауы туралы халық арасында ертеден келе жатқан бірнеше аңыз сақталған. Қарт адамдардың айтуынша, Қазығұрт тауы жер мен аспан жаратылған кезде бірге пайда болған. Өзі тым биік тау болмағанымен, халық оны жер жүзіндегі қасиетті таулардың бірі деп санаған. Аңыз бойынша, жер бетін топан су басқанда жалғыз Қазығұрт тауы ғана аман қалған. Тау басының күнбатыс жағында тегіс жер бар екен. Халық бұл жерді Нұх пайғамбардың кемесі тоқтаған орын деп айтқан. Сол жердегі бір үңгірдің үстіне ағаш қойылған, оны Қазығұрт атаның моласы деп түсінген. Сондықтан тауға шыққан адамдар бұл жерге зиярат жасап отырған. Қазығұрттың басын бұлт баспайды деген де халық сенімі болған. Ал егер таудың басын бұлт жауып, көрінбей қалса, адамдар мұны жаңбыр жауғалы тұр деп қабылдаған. Сондықтан даладағы заттарын үйге кіргізіп, жаңбырдан сақтаған. Бұрынғы заманда қазақтардың домбыра тартатын ақындары Нұх пайғамбардың кемесінде мініп, топан судан аман қалған жануарлар туралы мынадай жыр шығарған екен: «Қазығұрттың басында кеме қалған, Ол «әулие» болмаса неден қалған? Жетім бота үстінде жатып қалып, Ойсылқара жануар содан қалған. Қазығұрттың басында кеме қалған, Ол «әулие» болмаса неден қалған? Қазығұрт тауының басы түйенің өркешіне ұқсаған. Халық бұл ерекшелікті де аңыз арқылы түсіндірген. Топан су кезінде басқа тауларды су басып, Қазығұрт аман қалған соң, басқа таулар оған ренжіп, ұрыс үшін жиналған екен. Алайда Қазығұрт өзінен тараған басқа тауларды дауыстап көмекке шақырып, қасына жинаған. Содан бұл таулардың саны көбейіп кеткен соң, олар ұрысты тоқтатып тарқаған. Дегенмен ішінде біреуі әдейі қылышты бір сілтеп қалыпты, содан кейін Қазығұрттың басы айыр болып қалған. Қариялар таудың түйе өркешіне ұқсастығын осы оқиғамен байланыстырған.

Жинаушы: А. Диваев. «Тарту» жинағы. – Ташкент: Қазақ мемлекет баспасы, 1924. – 146-б.