Екі дүние – екі әдебиет

Лев Толстой сексен жаста. Ол – әлемге танымал жазушы. Ол қартайды. Чехов Бунинге Толстой қайтыс болса, әдебиетке қиын болады деген ойын айтады. Бұл сөз оның сол кездегі әдебиетке қатты алаңдағанын көрсетеді. Автордың айтуынша, капитализм дамып, әдебиетте әртүрлі жаңа бағыттар көбейген. Чехов осы жағдайдың әдебиетке әсерін уайымдайды. Толстой қайтыс болғаннан кейін Октябрь кезеңі келді. Осы кезеңде орыс әдебиеті жаңа бағыт алып, өсіп, бұрын жетпеген биікке көтерілді. Қазақ әдебиетінде де үлкен шығармалар пайда болды. Мысалы, Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» эпопеясы. Бұл шығарма әлем әдебиетінің алтын қорына қосылған. Гете, Гейне, Бальзак, Стендаль, Диккенс сияқты бұрынғы жазушылардың дәстүрін кейінгі жазушылар жалғастыра ала ма!? Америкалық Дальберг «әдебиет әлсіз болып кетті» десе, Хемингуэй «бізде ұлы жазушылар жоқ» дейді. Ол жақсы жазушылар белгілі бір жасқа келген соң қиындыққа кездеседі деп ойлайды. Синклер Льюис оның себебін қоғам талабынан көреді. Оның пікірінше, атақты әрі халыққа ұнайтын жазушы болу үшін елдегі адамдарды тек жақсы жағынан көрсету керек. Басқаша жазған адамға қиын болады. Осы мысалдар арқылы әдебиеттің қоғамның жағдайына қарай өзгеретінін көре аламыз.