Аудио плеер
0:00
--:--
Қазақша мәтін
Бірнеше жыл бойы Сандыбад туған қаласы Бағдадтан ешқайда шықпай өмір сүрді. Бағдадтық көпес достары мен таныстары әр кеш сайын оның үйіне жиналып, сапарлары туралы әңгімелерін тыңдайтын. Ал Сандыбад Рух құсын, алып жыландар мекендеген алмас аңғарын есіне алған сайын, сол жерде әлі де адасып жүргендей қорқыныш сезінетін.
Бір күні кешке әдеттегідей достары жиналды. Кешкі астан кейін олар Сандыбадтың әңгімесін тыңдауға дайындалып отырғанда, қызметші кіріп келіп:
– Қақпа алдында бір адам таңғажайып жемістер сатып тұр, – деді.
– Оны осында кіргізіңдер, – деді Сандыбад.
Қызметші жеміс сатушыны алып келді. Ол ұзын қара сақалды, өңі қараторы, бөтен елдің киімін киген адам екен. Басында түрлі жеміске толы себет көтеріп жүрді. Себетті Сандыбадтың алдына қойып, бетін ашты.
Сандыбад ішіне үңіліп қарағанда таңғалысын жасыра алмады. Онда Бағдадта кездесе бермейтін алып апельсиндер, тәтті және қышқыл лимондар, померанецтер, оттай жарқыраған шабдалылар, сондай-ақ үлкен әрі шырынды алмұрттар мен анарлар жатыр екен.
– Сен кімсің және қайдан келдің? – деп сұрады Сандыбад.
– Уа, мырзам, – деді саудагер, – мен алыс жердегі Серендиб аралында дүниеге келгенмін. Өмір бойы теңіз кезіп, көптеген елдерді араладым. Осындай жемістерді барлық жерде сатып жүрмін.
– Маған Серендиб аралы туралы айтып берші. Ол қандай жер? – деді Сандыбад.
– Оны сөзбен сипаттау қиын. Әлемде Серендибтен көркем арал жоқ, – деді саудагер. – Оның жағасына аяқ басқан адам асыл тастай жарқыраған құстардың әнін естиді. Гүлдерінің өзі алтын секілді жарқырайды. Кейбір гүлдері таң атқанда бастарын көтеріп: «Таң атты! Таң атты!» – деп күліп тұрады, ал кешке күн батқанда бастарын төмен салып жылайды. Түн түскенде теңіз жағасына аюлар, қабыландар, арыстандар мен теңіз жылқылары шығып, ауыздарында айналаны жарық қылатын асыл тастарды алып жүреді. Аралда хош иісті алоэ, кемелік діңгектерге жарайтын мықты тик ағашы, биік пальмалар мен қара ағаш өседі. Теңізінің түбінде ақ, қызғылт және қара інжу-маржандар жатыр. Балықшылар оларды суға сүңгіп алып шығады. Кейде інжу теруге кішкентай маймылдарды да пайдаланады...
Саудагер ұзақ уақыт бойы аралдың ғажайыптары туралы әңгімеледі. Әңгімесін аяқтаған соң Сандыбад оған мол сыйлық беріп шығарып салды.
Сол түні Сандыбад ұйықтай алмай ұзақ жатты. Құлағына теңіз толқынының шуылы мен кеме діңгектерінің сықыры естіліп тұрғандай болды. Көз алдына ғажайып құстар мен алтын түсті гүлдер елестеді. Ақыры ол ұйықтап кетіп, түсінде аузында алып қызғылт інжу-маржан ұстаған маймылды көрді.
Таңертең оянған бойда:
– Мен міндетті түрде Серендиб аралына баруым керек! – деді.
Ол барлық ақшасын жинап, тауар сатып алды да, туған-туыстарымен қоштасып, Басраға аттанды. Ұзақ таңдап жүріп, берік әрі жақсы бір кемені тапты. Оның капитаны Парсы елінен шыққан Бузург есімді тәжірибелі теңізші болатын. Ұзын сақалды, толық денелі бұл кісі көптеген жылдар бойы мұхитта жүзіп, ешқашан апатқа ұшырамаған еді.
Сандыбад тауарларын кемеге тиеп, жолға шықты. Онымен бірге Серендибті көргісі келген басқа көпестер де сапарға аттанды.
Алғашқы күндері бәрі жақсы болды. Бірақ бір күні таңертең теңізде күшті дауыл көтерілді. Жел бағытын жиі өзгертіп, кемені жаңқадай әрі-бері лақтырды. Алып толқындар палубаны басып жатты. Сандыбад пен серіктері өздерін діңгектерге байлап, қоштаса бастады. Тек капитан Бузург қана сабыр сақтап, өзі рульге тұрып бұйрық беріп отырды.
Түске қарай дауыл басылып, теңіз тыныштала бастады. Алайда дәл сол кезде Бузург кенет бетін сабалап, жылап жіберді.
– Біз сұмдық ағысқа түсіп кеттік! – деді ол. – Бұл ағыс бізді «Түктілер еліне» апарады. Онда маймылға ұқсас адамдар тұрады. Ол жақтан ешкім тірі қайтпаған!
Осы сөздерден кейін кеме қатты соғылып, тоқтап қалды. Ағыс оны жағаға шығарып тастаған екен.
Сол сәтте жаға ұсақ, түкті адамдарға толып кетті. Олар суға секіріп, кемеге өрмелеп шықты. Денелерін қалың жүн басқан, көздері сары, аяқтары қисық бұл мақұлықтар арқандарды кеміріп, желкендерді жыртып тастады.
Бір көпес олардың бірін қылышпен шауып өлтіргенде, қалғандары жабылып келіп, оны теңізге лақтырып жіберді. Артынша тағы бірнеше адамды солай істеді.
– Осындай маймылдардан қорқамыз ба? – деп қылышын суырды Сандыбад.
Бірақ Бузург оны тоқтатты:
– Әрқайсымыз жүздегенін өлтірсек те, қалғандары бізді тірідей жыртып тастайды. Кемеден кетейік!
Сандыбад келісіп, серіктерімен бірге аралға шықты.
Біраз жүрген соң олар қара темір қақпалы үлкен сарайға тап болды. Аулаға кіргенде оттың орны, қазандар мен шашылып жатқан сүйектерді көрді.
Шаршаған саяхатшылар отырып демалмақ болды да, ұйықтап кетті.
Күн батқан соң Сандыбадты жерді дүр сілкіндірген ауыр қадамдар оятты. Ол көзін ашқанда, алдынан пальмадай алып дәу адамды көрді. Денесі қара, көздері шоқтай жанып тұр. Аузы құдықтың аузындай, тістері қабанның азуындай еді.
Дәу олардың әрқайсысын қарап шықты да, ең толық адам – капитан Бузургты көтеріп алды.
Сандыбад қылышын алып ұмтылғанымен, дәу оны теуіп жіберді. Сосын от жағып, Бузургты қуырып жеп қойды.
Түнде дәу қорылдап ұйықтап жатқанда, Сандыбад:
– Біз оның келесі жемі бола алмаймыз! – деді.
Ол жағалаудағы бөренелерден сал жасап, дәуді өлтіру жоспарын ұсынды.
Келесі түні дәу тағы бір көпесті жеп болған соң ұйықтап қалды. Сол кезде Сандыбад пен серіктері темір істіктерді отқа қыздырып алып, дәудің екі көзіне бірдей сұғып жіберді.
Дәу соқыр болып, қорқынышты айқай салды. Бірақ Сандыбад пен жолдастары қашып шығып, дайын тұрған салға мініп теңізге жүзіп кетті.
Алайда дәудің айқайына тағы екі алып жүгіріп келді. Олар жартастардан алып тастарды жұлып алып, салға қарай лақтырды. Тастар салды аударып жіберді.
Көпшілік суға кетіп, тек Сандыбад пен екі жас көпес – Ахмед пен Хасан ғана аман қалды.
Таң ата олар бір аралға жетті. Бірақ бұл аралда одан да қорқынышты қауіп күтіп тұрған еді.
Сандыбад ұйықтап жатқанда, алып жылан келіп Ахмедті жұтып қойды. Кейін Хасан да солай жоғалды.
Аралда жалғыз қалған Сандыбад өзін ағаш тақтайлармен қоршап, ағаш жәшік секілді қорғаныс жасады. Жылан оны жұта алмай, тістерін сындырып алды да, ақыры кетіп қалды.
Сандыбад аралдан кетудің жолын іздеп жүргенде, алыстан кеме көрінді. Ол көйлегін бұлғап белгі берді. Матростар оны байқап, құтқарып алды.
Кеме арабтарға тиесілі екен. Капитан Сандыбадты тамақтандырып, киіндірді.
Бір қалаға жеткен соң капитан:
– Бізбен бірге бір көпес сапар шеккен еді. Ол жоғалып кетті. Оның тауарлары әлі трюмде жатыр. Сен оларды сатып бер, – деді.
Жүк шығарылған кезде кеме хатшысы:
– Бұл тауарлардың иесі кім? – деп сұрады.
– Бағдадтық Сандыбад-Сандыбад, – деді капитан.
Мұны естіген Сандыбад қуаныштан сене алмады.
– Мен сол Сандыбадпын! – деп айқайлады ол.
Әуелде ешкім сенбеді. Бірақ алмас аңғарында кездескен көпес оны танып, оның шынымен Сандыбад екенін растады.
Сонда капитан оны құшақтап:
– Ендеше тауарларыңды ал. Енді саған сенемін, – деді.
Сандыбад тауарларын сатып, мол пайда тапты да, сол кемемен Бағдадқа қайтып оралды. Үйіне аман жеткеніне қатты қуанып, енді ешқашан саяхатқа шықпауға нық шешім қабылдады.
Дереккөз
Мың бір түн, үшінші том.