Тезек тістеген түлкі

Күз жақындағанда бір-бірінен алыс орналасқан қойшы ауылдардың ортақ күземге қоныс аударатыны бар. Сондай көштің кезінде нағашым Мәтінің Шолақеспенің жоғарғы жағына қоныстанғанын естідім. Бұрын ауылымыз алыс болғандықтан, оған көптен бері бара алмай жүрген едім. Жаңа қонысын білген соң, сәлем беріп қайтуды шештім. Мәті нағашым күнделікті тіршілігінде қой баққанымен, жұрт арасында саятшылық өнерімен танылған кісі болатын. Айналасындағы ауылдар оны «бүркітші қария» деп қадірлейтін. Ол малдан гөрі жүйрік атқа, қыран бүркітке, құмай тазы итке көбірек көңіл бөлетін. Нағашымның денесінде артық еті жоқ, шапшаң қимылдайтын тазысы туралы көп естідім. Нағашыма баруымның бір себебі сол итті көру еді. Жиендік деп сұрап көрермін деген ой да болды. Күн еңкейген шақта қойшы Қордабайдың торы атына мініп жолға шықтым. Мына ат қой соңында көп жүргендіктен, ұзақ жолға онша үйренбеген екен. Алайда ауылдан ұзап, салқын жел соққан кезде ол жақсы жүре бастады. Мен түрлі шөп өскен төбелердің арасымен жүріп отырдым. Жол ортасында Шолақеспеге жалғасатын, көктемде тасып, жазда әр жерінде ғана су қалатын өзенге жеттім. Сол тұста алдымнан жас түлкіні көріп қалдым. Ол мені байқамай, өзен жағасын бойлап кетіп бара жатты. Алғашында түлкіні қуып көрмек болдым. Бірақ оның аузындағы ақшыл затты байқап, бақылап көруді шештім. «Мүмкін, қоян ұстап алған шығар» деп ойлағаныммен, түлкінің еркін жүргені бұл болжамыма сәйкес келмеді. Не тістеп алғанын анық білмегендіктен, оның келесі әрекетін бақылауға кірістім. Түлкі мені байқаса, қашып кете ме деп атпен айнала өтіп, алыстан қарап тұрдым. Ол өзендегі суға жеткенде тоқтады. Су ішетін шығар деп ойладым, алайда түлкі су ішпестен жүзе жөнелді. Судың ортасына жеткенде аузындағы затты тастап, бір-екі рет сүңгіп алды. Бұл әрекетін үш-төрт мәрте қайталаған соң ғана жағаға шықты. Құрғақ жерге шыққан түлкі денесіндегі суды сілкіп, үшкір мұрнын жоғары көтерді. Артынша қысқа-қысқа дыбыс шығарып үрді. Сол сәтте түлкінің неліктен осылай әрекет еткенін түсінгім келді. Үрген дауысын естігенде, мына кең жер бетіндегі оның әлсіздігі, амалсыздығы сезілгендей болды. Сол себепті мен оны аядым.

А. Сейдімбек. «Лениншіл жас», 1970 жылғы 15 желтоқсан.