Аудио плеер
0:00
--:--
Қазақша мәтін
Тәуке хан дәуіріндегі қазақтың белгілі шешендерінің бірі Әйтеке бидің өмірі туралы деректер ел аузында сақталған. Соның бірі Нөкіс маңында тұратын Қалмахан Ысқақов деген ақсақалдан жазып алынған мына әңгіме.
Ертеде Кіші жүздің бір адамы Ұлы жүздің дулат руындағы кісінің қолынан қаза тапқан. Қаза болған адамның құнын талап ететін адам табылмағандықтан, бұл мәселе уақыт өте ұмыт бола бастаған екен. Күндердің күнінде дулат арасына «Әйтеке би өлген адамының құнын сұрап келе жатыр» деген хабар тараған. Көп ұзамай Әйтеке бір топ адамын қасына алып дулаттар еліне келген. Олар құрметпен қарсы алынып, арнайы үйге түсірілген.
Қонақтарға ас тартылып, қымыз берілгеннен кейін де ешкім мәселені қозғамаған. Соңында Төле би:
- Уа, Әйтеке, жол болсын! - деп сөз бастаған.
Әйтеке би Төленің ел алдындағы беделін атап, «Тіріге танысқалы, өліге болысқалы келдік» деген. Осылайша ол қайтыс болған адамның құнын сұрап келгенін бірден ашып айтпай, шешендік сөзбен астарлап жеткізген. Төле би де сөздің мәнін түсініп:
- Қызметіңе дайынбыз. Қылышың болса мойныма, құшағың болса қойныма, - деп жауап қайтарған.
Бұл сөздің мәні Төле бидің жау болуға да, татуласуға да әзір екенін білдірген. Әйтеке би өз кезегінде шешімнің Төле жақтан шығуын сұрап, әңгімені аяқтаған.
Үйден сыртқа шыққан соң Әйтекенің қасындағы адамдар мәселені ашық айтпау себебін сұраған. Сонда Әйтеке би олардың астарлы оймен келіскенін айтқан.
Ертеңіне Назар деген ел адамының Ақшолпан атты қызы жасауымен Әйтекеге тұрмысқа берілген. Кейін Ақшолпаннан Өтебас есімді би туған екен.
Дереккөз
Өтеген мен Өтемұрат Қойшиевтер. Қалмахан Ысқақов ақсақалдан жазып алынған.