Қыпшақ Сейтқұл

Бұрынғы барымтасы бар уақытта Түркістан өңірінде Қыпшақ Сейтқұл деген кісі өмір сүріпті. Ол ауылындағы кедей халқын ел қатарына қосып, тұрмысын жақсартудың амалын ойлап жүріпті. Сауда жасауға мал жоқ, ал барымтамен тапқан малдың бір күні дұшпанның қолына қайта кетуі мүмкін. Осыны ойлаған ол елге тұрақты тіршілікке ыңғайлы мекен іздепті. Көп жерді аралап, ақырында Торғай жеріндегі Қабырға өзенінің бойын таңдапты. Бұл жер дұшпандарынан алыс, ал өз ағайынына жақын орналасқандықтан оған ыңғайлы көрініпті. Қысты өткізіп, жаз шыққанда Сейтқұл кедейлерді жаңа мекенге көшіріп әкеліпті. Оның ағасы оны құптамай, үш-төрт үймен бұрынғы Түркістан маңында қалып қойыпты. Ол ұрлық пен барымтасын ары қарай жасай беріпт. Қабырға өзенінің бойына келген Сейтқұл қолына кетпен алып, өзіне ерген кедейлерге де қолдарына кетпен ұстатыпты. Олар жерді тегістеп, егін еге бастапты. Түркістан жағында көрген үлгісі бойынша өзеннен арық қазып, егістікке су жеткізіпті. Егін піскен соң, оның артығын төңіректегі көшпелі елге сатып, малға айналдырыпты. Жаңа мекенге орныққаннан кейін Сейтқұл егіншілікті біртіндеп дамытыпты. Бидай мен тары еге бастапты. Астықтың артығын малға айырбастап, халықтың тұрмысын жақсартыпты. Оның еңбегін көрген басқа кедей ауылдар да Сейтқұлға қосыла бастапты. Бес-алты жыл ішінде Сейтқұлдың елі төрт жүз үйге жетіпті. Елдің малы көбейіп, Сейтқұл жұрт ағасы атанған соң, ол адал еңбекпен жиналған байлығын дұшпаннан және ұрыдан қорғауды ойлапты. Халықпен кеңесіп, судың ыңғайлы жеріне биік қорған салдырыпты. Малға бақташы, елге қарауыл қойыпты. Сөйтіп, бірлігі бар елге сырттан келген мал ұрлаушылардың жақындауына мүмкіндік қалмапты. Сейтқұлдың ағасы болса, ұрлықпен бай болмақ болып жүрген кезінде қолға түсіп, белгісіз біреудің қолынан қаза табады. Оның қалған малын Түркістан әкімдері бөлісіп алыпты. Сейтқұл ағасының отбасын бірнеше жыл іздетіп, ақырында тауып, өз қасына алдырыпты. Тілеу Сейдалин сұлтанның айтуы бойынша, Сейтқұл 1830 жылдар шамасында қайтыс болыпты.

Ыбырай Алтынсарин. «Қазақ әдебиеті хрестоматия», екінші бөлім. – Алматы, 1944.