Аудио плеер
0:00
--:--
Қазақша мәтін
Адамзаттың алғашқы тіршілік жолы табиғатпен тығыз байланыста болған. Адам күнделікті тамағын аң аулау, балық аулау немесе жеміс-жидек жинау арқылы тапқан. Ол кезде тіршіліктің негізгі мақсаты – аш қалмау және өмір сүру еді.
Ер адам өз басының және отбасының күнкөрісін қамтамасыз ету үшін еңбек етсе, әйел бала тәрбиесі мен үй ішінің тұрақтылығын өз міндетіне алған. Баланы тәрбиелеу, отбасы мүшелерін біріктіру арқылы әйел қоғамның қалыптасуына үлкен үлес қосты. Сондықтан әйелдің рөлі тек отбасы шеңберімен шектелмейді: ол ұрпақ тәрбиесі арқылы қоғамның болашағына әсер етеді.
Адамның бүкіл өміріне тереңірек қарасақ, оның әрекетінен екі түрлі бағытты байқауға болады. Біріншісі – тіршілік қамы. Адам ең алдымен өзін, отбасын, жақындарын ойлап, өмір сүруге қажетті нәрселерге ұмтылады. Өз пайдасын ғана көздеу, байлыққа, жақсы жағдайға ие болуға тырысу – адамның табиғи қажеттіліктерінің бірі.
Алайда адам өмірінің мәні тек өзінің пайдасын ойлаумен шектелмеуі керек. Оның екінші жолы – адамшылық жолы. Бұл жол адамның өз мүмкіндігін өзгелердің игілігіне жұмсауынан көрінеді. Яғни адам «маған не пайда?» деген сұрақпен қатар, «мен басқа адамдарға қандай пайда келтіре аламын ?» деген сұрақты да қоя білуі қажет.
Ұлы Абайдың «Әкесінің баласы – адамның дұшпаны, адамның баласы – бауырың» деген сөзі адамның бүкіл адам баласын бауыр деп қабылдауын аңғартады. Адамның адамдығы оның өзгеге жасаған жақсылығынан көрінеді.
Қазіргі заманда адамзаттың ғылымы мен техникасы бұрын-соңды болмаған дәрежеге жетті. Адам аспанды ұшақпен зерттеп, теңіздер мен мұхиттарды кемелер арқылы игеріп, табиғаттың көптеген құпиясын зерттей алды. Адам қолымен жасалған техника күнделікті өмірді жеңілдетті. Бірақ адамның сыртқы жетістігі оның ішкі дүниесінің жетілуіне әрдайым әсер ете бермейді. Ғылым дамып, техника жетілгенімен, соғыс, зорлық, өшпенділік пен өзара қастық әлі де бар. Демек адамның мүмкіндігі артқан сайын оның адамгершілігі де артуы қажет.
Бұл мәселе жеке адамға да, қоғамға да қатысты. Кейде бір отбасының мүшелері бір-біріне жақын бола тұра, өзара түсінісе алмайды. Бір-бірін қолдаудың орнына, қарсылас ретінде қабылдап, әрқайсысы өз пайдасын ойлауы мүмкін. Мұндай жағдайда адамның өміріндегі материалдық жетістіктердің өзі оны бақытты ете алмайды.
Сондықтан адамзаттың шынайы дамуы ғылым мен техниканың жетістігімен ғана өлшенбейді. Адамның рухани және адамгершілік тұрғыдан өсуі де маңызды. Өзгеге қолынан келгенше көмек көрсету, әділдік пен мейірімділікті сақтау – адамдық жолдың негізгі белгілері.
Дереккөз
М.Әуезов. https://abai.kz/index.php/post/107004.