Түлкі мен маймыл

Бір күні түлкі жол бойымен келе жатып, өліп жатқан бір балықты көреді. Балықты жегісі келген түлкі оған жақындаса, балықтың астында қақпан тұрғанын байқайды. Балықты қақпанға жем ретінде қойған екен. Түлкі балықты алуға бірнеше рет әрекет жасайды. Құйрығын созып, балықты тартып көргенімен, оны қақпаннан шығара алмайды. Балық үлкен әрі ауыр болғандықтан, түлкінің күші жетпейді. Ашуланған түлкі әрі қарай жүріп кетеді. Жолда ол маймылды кездестіреді. Түлкі басын төмен салып, құйрығын бұлғаңдатып, маймылға ерекше құрметпен сәлем береді. Бұған таңғалған маймыл: – Түлкі би, жол болсын! Бұрын маған мұндай құрмет көрсетпейтін едің. Бүгін не себепті бұлай сәлем бердің?-деп сұрайды. Сонда түлкі: – Сізге сүйінші айтайын. Аңдар патша сайламақ болып, менің пікірімді сұрады. Мен оларға маймыл білімді, адамдарға ұқсайды және әділ болады деп айттым. Сондықтан сізді патша етуге кеңес бердім, – дейді. Түлкі арыстанды патша етуге болмайтынын да түсіндіреді. Оның күші көп болғандықтан, жаман істер жасауы мүмкін,-деді. Әлсіз аңдар оның алдында қорғансыз қалатынын түсіндіреді. Бұл сөздерге маймыл қатты қуанады. – Егер халық мені патша еткісі келсе, мен патшалықтан қашпаймын. Қолымнан келгенше әділ болуға тырысамын. Сенің жақсылығыңды ұмытпаймын,-дейді. Түлкі маймылды ертіп жолға шығады. Біраз уақыттан соң олар түлкі бұрын көрген балық пен қақпан тұрған жерге жақындайды. Сонда түлкі: – Патшам, менің қарным қатты ашты. Сіз дұға жасаңыз. Мен «Әумин!» деп айтайын. Мүмкін, құдай тамақ берер,-дейді. Маймыл дұға етеді. Түлкі «Әумин!» деп, алдыңғы екі аяғын көтереді. Содан кейін олар қырдың ар жағынан шығып, балық жатқан жерге келеді. Түлкі маймылға: – Көрдіңіз бе? Дұғамыз қабыл болды. Дайын тамаққа тап болдық. «Өлмесін деген адамға өлі балық жолығады» деген осы. Міне, жеңіз!-дейді. Бірақ маймыл: – Сенің қарның аш қой.Балықты өзің же. Мен бүгін тамақ жемесем де, қуаныштан тоқпын,-дейді. Түлкі болса: – Жоқ, патшам. Мен сізден бұрын тамақ жемеймін. Әуелі патша тамақтануы керек. Мен білімді бидің баласымын, сондықтан әдепті сақтаймын,-деп жауап береді. Маймыл қақпанға жақындап, аяғын бір басады. Сол сәтте қақпан тарс етіп жабылып, аяғын қысып қалады. Қақпанның серпуімен балық әрі қарай ұшып кетеді. Түлкі балықты қағып алып, жеп қояды. Маймыл қорқып: – Ойбай! Мен патшалықтан бас тарттым! Аяғымды осы бәледен құтқар!-деп түлкіге ашуланады. Түлкі оған: – Маймыл, патша болғың келіп еді ғой. Бірақ аяғыңды қақпаннан да қорғай алмадың. Билік пен бақ әртүрлі болады: бірі адамның басына қонады, бірі аяғына түседі. Сенің патшалығың осы қақпан болды. Аман бол!-дейді. Сөйтіп, түлкі балығын жеп, өз жолымен кетіп қалады. Ал маймыл қақпанда қалады.

А.Диваев. Тарту (жинақ). – Ташкент: (Қазақ мемлекет баспасы), 1924 ж. – (83б).