Аудио плеер
0:00
--:--
Қазақша мәтін
Қарттық аяғымды тұсап, үйден шығармай қойды. Қолым қалтырап, орнымнан тұрсам, тізем дірілдейді. Буыннан әл кеткенімен, көкірегім әлі ашық, ақылым орнықты, көзім қырағы.
Адамның ойының жүйріктігін қартайып, төсекке таңылған кезде ғана анық сезінетін шығар. Ел аралап, тіршіліктің күйбеңімен жүргенде көп нәрсеге көңіл бөле бермейсің. Ал үйде қалып, күнделікті тірліктен алыстағанда, өткен өмірдің әрбір көрінісі айқындала түседі. Бұрынғы оқиғалар қайта жаңғырып, көз алдыңнан бірінен соң бірі өтіп жатады.
Өмір – күрделі дүние. Қартайған адам сол өткен өміріне қайта көз жүгіртіп, кезінде түсінбеген нәрселерінің сырын ұғуға тырысады. Кейде ойланып отырып, өзіңнің мүлгіп кеткеніңді байқамай қаласың. Қарттықтың серігі де осы – ұзақ ой, үнсіздік және өткенді еске алу. Кейде өткенді ғана емес, болашақты да ойлайсың. Бірақ оған өзіңнің жете алмайтыныңды сезінгендіктен, болашақты өзіңе емес, балаларыңа, немерелеріңе тиесілі дүние ретінде қабылдайсың. Сол себепті өмірден көрген-білгеніңді жастарға айтып, ақыл-кеңес бергің келеді. Алайда олардың бірі «кәрі адамның сөзі» деп қабылдап, іштей күліп отырған шығар деген күдік келеді. Сондықтан көп жағдайда бар сырыңды ішке бүгіп, үнсіз қаласың.
Жастардың кейде қарттарға көзінің қырымен қарап, бір-біріне ымдап күлетінін де көресің. Әдеп сақтап жүргендей болғанымен, кейде сөзіңді іштей мысқылдайтынын сезесің. Ал немере-шөберелердің арасында қарттарды ашық келемеждейтіндері де бар. Ондай кезде ашуланып, ренжуге дәрмен аз. Сондықтан елемеген боласың. Өйткені олардың бүгінгі әрекетіне бола қарғыс айтқың келмейді. Керісінше, «көп жаса» деген тілекпен қарайсың. Сондай сәттерде қарттық көңілдің кеңдігіне, адамды кешірімді ететін қасиетіне таңғаласың.
Менің бүгінгі тірлігім – ой, ой үстінде қалу. Қалғу – менің тұлпарым, ұйқы – менің желмаям. Көзім ілініп кетсе, түсімде жаһанды кезіп, талай жерді аралап жүргендей боламын. Қарттық адамның өмірге деген көзқарасын да өзгертеді. Өзіңнің бұл дүниеде уақытша қонақ екеніңді сезінген сайын, өмірдің қадірін тереңірек түсінесің. Ақырғы күніңнің жақындағанын сезгенде, ешкімді ренжіткің келмейді. Сондықтан жастардың бәріне «қарағым», «шырағым» деп шын ықыласпен тіл қатасың. Бұл сөздерді біреуді алдау немесе айламен баурау үшін емес, оларды шын жақсы көргендіктен айтасың. Ешкімге жамандық ойламайсың, баршаға Алладан жақсылық тілейсің. Өзіңнен кішілердің барлығы саған әртүрлі құлпырған гүлдей көрінеді. Қарт адам жастарға гүлге мейіріммен қарағандай қарайды: олардың бақытын көрсе, шын жүрегімен қуанады; ал сәтсіздікке ұшырап, өмірге жеңіл қараса, кәрі жүрегі ауырып, бірге қайғырады.
Бұрын қарттықтың адамды осыншалықты ақ ниетті, мейірімді әрі кең пейілді ететінін кім білген? Қазақтың «Бала да бір, қарт та бір» деген сөзі осындайда еске түседі. Бала мен қарттың ойлауында ұқсастық та, айырмашылық та бар. Баланың ойы – алға ұмтылған, болашаққа бағытталған жүйрік ой. Ал қарттың ойы – артқа, өткен өмірге қарай жүйрік. Қарт адам өз өмірін қайта аралап, бұрынғы істеріне сырт көзбен қарайды. Өз жолындағы қисық-қате тұстарын саралап, өмірден көргенін таразылайды.
Дереккөз
Б.Момышұлы https://bilim-all.kz/article/8504-Qarttyq-turaly-tolganys.