Қазығұрт тауы

Қазығұрт тауы туралы халық арасында ертеден сақталған аңыздар көп. Қарт адамдардың айтуынша, Қазығұрт тауы жер мен аспан жаратылған кезде бірге пайда болған. Өзі аласа тау болғанымен, халық оны әлемдегі қасиетті таулардың бірі деп санаған. Аңызда ерте кезде бүкіл жерді топан су басқаны айтылған. Алайда Қазығұрт тауын ғана су баспаған. Таудың басындағы тегіс жерді халық Нұх пайғамбардың кемесі тоқтаған орын деп айтады екен. Таудың басында бір үңгір бар. Үңгірдің үстінде ағаштан белгі қойылған. Халық оны Қазығұрт атаның моласы деп атаған. Таудың басына шыққан адамдар осы жерге зиярат жасап отырған. Басқа тауларды бұлт басқан кезде де Қазығұрттың басын бұлт баспайды деген сенім болған. Егер таудың басын бұлт жауып қалса, халық оны жаңбырдың белгісі деп қабылдаған. Сондықтан мұндай кезде даладағы заттарын үйге кіргізіп қойған. Қазақтың бұрынғы домбыра тартатын ақындары Қазығұрттың басында Нұх пайғамбардың кемесі қалғаны туралы өлеңдер шығарған. Бұл өлеңдерде кемеде қалған жануарлар туралы да айтқан. Түйе, жылқы сияқты жануарлардың аттары аталып, олардың қасиеттеріне байланысты түсініктер берілген. Қазығұрттың басы түйенің өркешіне ұқсаған. Оның себебін түсіндіретін тағы бір аңыз бар. Барлық тауды топан су басып, Қазығұрт ғана аман қалғанда, бұған басқа таулар ренжіген. Содан кейін Қазығұртпен ұрысуға жиналған. Алайда Қазығұрт ұрысқа дейін басқа тауларды көмекке шақырған. Содан олар көбейіп кеткен соң, басқа таулар ұрысудан бас тартқан. Дегенмен ішінде біреуі кетерінде қылышты бір рет сілтеп кеткен екен. Содан Қазығұрттың басы айыр болып қалыпты деген аңыз сақталған.

Жинаушы: А. Диваев. «Тарту» жинағы. – Ташкент: Қазақ мемлекет баспасы, 1924. – 146-б.