Әртіс

1920 жылдың күзі еді. Ауылдағы мектепте қойылым болатыны хабарланды. Мектеп өте қарапайым болатын: ескі үй, аз жарық, бір бөлігі ғана сахна ретінде дайындалған. Мұғалім мен мектеп оқушылары әртіс болып, елге қойылым көрсеткісі келді. – Мектеп үйіміз осы, - деді мұғалім. Үйде бірнеше жас жігіт отырды. Жарық аз болғандықтан, олардың жүзін анық көру қиын. Олар дайындалып жүрген оқушыларға қарап күлді. Бір оқушы сахнаға кіріп кеткенде, біреуі оны айтып күлді. Театрдың мақсатын түсінбегендері де болды. Қойылым басталды. Сахнада қарт ер адам мен қарт әйел қыздың оқуы туралы дауласты. – Қыз оқу керек, - деді әйел. – Жас баланы бұзасың, - деп қарсы болды ер адам. Осы кезде ауылдағы Бүлкібай сахнаға кіріп келді. – Менің шымылдығым қайда? - деді ол ашуланып. Ол сахнаға қойылған шымылдықты көріп, оны алып кетпек болды. Қарт болып ойнаған мұғалім оны тоқтатуға тырысты. Бірақ Бүлкібай тыңдамай, шымылдықты алып шығып кетті. Қойылым аяқталмай қалды. Көріп отырған кей жігіттер көмектесудің орнына: – Осы керек еді! - деп күлді. Олар театрды түсінбегендіктен, жаңа өнерді жақсы қабылдамады. Бір аптадан кейін мұғалімнің науқас екенін естіп, оған бардым. Ол өте әлсіз еді. – Театрдан тапқан олжам, - деп күлді мұғалім. Қойылым күні жүгіріп жүріп терлеп, далаға шыққанда суық тиіп қалған екен. Біраздан кейін ол: – Елдің білімі аз. Жаңа нәрсенің бәріне бірден үйрену қиын. Бірақ уақыт өте театрға да үйренеді. Тіпті «қашан болады?» деп күтетін күн келеді, - деді. Мұғалім кейін қайтыс болды. Ауыл адамдарының кейбірі оның қайтыс болғанын театрмен байланыстырды. Олар жаңа өнерді дұрыс түсінбегендіктен, болған жағдайды өздерінше түсіндірді. Бес-алты жыл өткен соң Ұлттық театр ашылды. Театрдың аты елге танылды. Бір кезде шымылдықты алып кеткен Бүлкібайдың өзі: – Қызылордада әртістер бар дейді. Қойылым қояды дейді. Неге бізге әкеліп көрсетпейсіңдер? – деп сұрады. Мұғалімнің арманы орындала бастады. Ел әртістердің өнеріне қызықты. Театрға барған адамдар: – Жаса, әртістер! - деді.