Audio player
0:00
--:--
Kazakh Text
Үшінші саяхаттан кейін көп уақыт өтпей-ақ, Сандыбад тағы да бөтен елдерді көргісі келді. Ол ең қымбат тауарларды сатып алып, Басраға аттанды, жақсы кеме жалдап, Үндістанға қарай жолға шықты.
Алғашқы күндері бәрі жақсы болды. Бірақ бір күні таң ата қатты дауыл көтерілді. Сандыбадтың кемесін толқындар жаңқадай лақтыра бастады. Капитан дауыл басылғанша күту үшін таяз жерге зәкір тастауды бұйырды. Алайда кеме тоқтай бергенде-ақ зәкір шынжырлары үзіліп, кеме тура жағаға қарай айдалды. Желкендер жыртылып, толқындар палубаны басты да, барлық көпестер мен теңізшілерді теңізге алып кетті.
Бақытсыз жолаушылар тас секілді су түбіне кетті. Тек Сандыбад пен тағы бірнеше көпес қана тақтай сынығына жармасып, су бетінде қалды.
Күні бойы, түні бойы оларды толқындар алып жүрді. Таңертең толқындар оларды жартасты жағалауға шығарып тастады.
Әлсіреп қалған жолаушылар жағада әрең жатты. Бір күн мен бір түн өткен соң ғана өздеріне сәл келе бастады.
Қалшылдап тұрған Сандыбад пен достары адамдар кездесіп қалар деген үмітпен жағалаумен жүріп отырды. Ұзақ жүргеннен кейін алыстан сарайға ұқсайтын биік ғимаратты көрді. Сандыбад қатты қуанып, қадамын жылдамдатты. Бірақ олар жақындай бергенде, бір топ адам қоршап алды. Әлгі адамдар оларды ұстап алып, патшаларына апарды. Патша ишарамен отыруды бұйырды. Олар отырған соң, алдына бұрын-соңды көрмеген тағам толы табақтар қойылды. Сандыбад та, оның серіктері де мұндай асты ешқашан жемеген еді. Жолдастары тағамға бас қойып, бәрін жеп қойды. Ал Сандыбад тек аздап дәмін ғана татты.
Сөйтсе, бұл қаланың патшасы адам жегіш екен. Оның қызметшілері елдеріне келген жатжерліктерді ұстап алып, сол тағаммен қоректендіретін. Оны жеген адам бірте-бірте ақылынан айырылып, жануарға ұқсап кететін. Семіртіп алған соң оларды өлтіріп, қуырып жейтін. Ал патшаның өзі адамдарды шикідей жейтін.
Сандыбадтың достарын да сондай тағдыр күтіп тұрды. Олар күн сайын әлгі тағамды көптеп жеп, семіріп кетті. Не болып жатқанын түсінбейтін халге жетіп, тек ішіп-жеп, ұйықтай берді. Оларды шошқадай бағып, малшы күн сайын қаладан шығарып, үлкен астаулардан жем беретін.
Ал Сандыбад бұл тағамды жемеді. Басқа ас берілмегендіктен, ол шалғында өсетін тамырлар мен жидектерді теріп жеді. Денесі әбден арықтап, әлсіреп кетті. Оның тым жүдеу екенін көрген патшаның адамдары күзетудің қажеті жоқ деп шешіп, ақыры мүлде ұмытып кетті.
Сандыбад болса адам жегіштердің қолынан құтылуды ғана ойлады. Бір күні таңертең бәрі ұйықтап жатқанда, сарайдан шығып, көз жеткен жаққа қарай жүріп кетті. Көп ұзамай жасыл шалғынға жетіп, үлкен тастың үстінде отырған бір адамды көрді. Бұл оның бұрынғы серіктерін бағып жүрген малшы еді. Ол Сандыбадтың есін жоғалтпағанын бірден түсінді.
– Мына соқпақпен жүр, – деді ол. – Жол айрығына жеткенде оңға бұрыл. Сонда үлкен жолға шығасың. Сол жол сені біздің патшаның жерінен алып шығады.
Сандыбад оған алғысын айтып, жолға шықты. Жеті күн, жеті түн бойы жидек пен тамыр жеп жүрді. Сегізінші күні таңертең бір топ адамды көріп, соларға барды. Олар оның кім екенін сұрап, бәрін білген соң өз патшаларына алып барды.
Патша Сандыбадты тамақтандырып, оның оқиғасын тыңдады.
– Өмірімде бұдан ғажап хикая естімеппін, – деді ол. – Қош келдің, жатжерлік! Біздің қалада қала бер.
Бұл патшаның аты Тайгамус еді. Ол Сандыбадты қатты жақсы көріп, қасынан шығармайтын болды. Барлық өтінішін орындап, түрлі жақсылық жасады.
Бір күні патша Сандыбадқа:
– Сен маған бәрінен қымбат болып кеттің. Бір өтінішім бар. Орындаймын деп уәде бер, – деді.
– Айтыңыз, тақсыр, – деді Сандыбад.
– Бізде мәңгі қал. Саған жақсы әйел тауып беремін. Мұнда саған Бағдаттағыдан жаман болмайды.
Сандыбад қатты қапаланды. Ол әлі де бір күні Бағдатқа ораламын деп үміттенетін.
– Жарайды, патшам, – деді ол. – Айтқаныңыз болсын.
Патша оны уәзірінің қызына үйлендірді.
Бірнеше жыл өтіп, Сандыбад жаңа өміріне үйреніп кетті. Достар тапты, жұрт оны сыйлайтын болды.
Бір күні таңертең оған Абу-Мансур деген досы келді. Киімі жыртылған, жан дауысы шығып жылап тұр екен.
– Не болды? – деп сұрады Сандыбад.
– Түнде әйелім қайтыс болды, – деді ол.
Сандыбад оны жұбатпақ болды.
– Уақыт өте қайғың басылады. Өзің әлі жассың ғой.
Бірақ Абу-Мансур одан сайын жылай түсті.
– Қалайша ұзақ өмір сүресің дейсің? Маған бір-ақ күн қалды!
– Неге?
– Ертең әйелімді жерлейді. Мені де онымен бірге тірідей көміп тастайды. Біздің елде сондай дәстүр бар.
Сандыбад бұл сұмдық салтқа шошып кетті. Ол өзін жатжерлік болғандықтан бұл әдеттен құтқарады деп ойлаған еді. Бірақ патшаға айтқанда:
– Бұл – ата-бабамыздың заңы. Оны бұза алмаймын, – деді.
Сандыбад тағы сұрады:
– Ал жатжерліктің әйелі өлсе ше?
– Онда да бірге жерленеді, – деп жауап берді патша.
Содан бастап Сандыбад әйелінің амандығын ғана тілеп жүрді. Бірақ көп ұзамай әйелі қатты ауырып, қайтыс болды.
Әйелінің денесін асыл киімдер мен зергерлік бұйымдарға бөлеп, тау басындағы терең үңгірге түсірді. Содан кейін Сандыбадқа бір құмыра су мен жеті күлше нан беріп, оны да арқанмен төмен түсірді. Үңгірдің аузын үлкен таспен жауып тастады.
Сандыбад өліктерге толы қараңғы үңгірде жалғыз қалды. Көздері қараңғылыққа үйренген соң, жоғарыдан түскен әлсіз жарықты байқады. Үңгір ерлер мен әйелдердің мәйіттеріне, олардың асыл киімдері мен қымбат әшекейлеріне толы еді.
Үмітсіздік оны билеп алды.
Бірнеше күн өткен соң, азығы мен суы таусылды. Ол өлімді күтуден басқа амал жоқ деп ойлады.
Бір күні ұйқысынан әлдебір сыбдырдан оянды. Бір жануар тас қабырғаны тырнап жүргендей дыбыс естілді. Сандыбад сол дыбысқа қарай жүріп отырып, алыстан жарық көрді. Жақындай келе үлкен тесікті тапты. Сыртқа шықса, таудың баурайына шығыпты. Төменде теңіз толқындары жартастарға соғылып жатыр.
Сандыбад қатты қуанды. Енді құтылуға үміт пайда болды.
Сосын оның ойына тағы бір нәрсе келді:
– Мен Бағдатқа кедей болып ораламын деп уайымдап жүрмін. Ал мұнда сансыз байлық жатыр ғой!
Ол қайтадан үңгірге түсіп, сақиналар, алқалар, сырғалар мен білезіктерді жинады. Барлығын шапанына түйіп алып шықты.
Бірнеше күн бойы теңіз жағасында өмір сүріп, жеміс-жидек пен тамыр жеп күнелтті. Ақыры бір күні алыстан кеме көрінді.
Сандыбад жейдесін шешіп, таяққа байлап, жағалауда жүгіріп белгі бере бастады. Кемедегілер оны байқап, тоқтады. Сандыбад суға секіріп, кемеге жүзіп жетті.
Теңізшілер оның хикаясын тыңдап, кемелерінің Үндістаннан Басраға бара жатқанын айтты. Капитан оны қуана қабылдап, ақысына тек бір ғана асыл тас алды, оның өзі ең үлкені болатын.
Бір айдан кейін кеме Басраға аман жетті. Сол жерден Сандыбад Бағдатқа қайтып оралды. Әкелген қазыналарын қоймасына жинап қойып, бұрынғыдай бақытты өмір сүре бастады.
Осылайша Сандыбадтың төртінші саяхаты аяқталды.
Source
Мың бір түн, үшінші том.