Өмірбаяным

Бұл естелік әңгімеде біздің бесінші атамыз Сәмбеттің өміріндегі бір оқиға сөз болады. Сәмбет атамыз аса бай болмаса да, дәулеті мен беделі бар кісі болыпты. Жас кезінде Орынбор өңірімен сапарлап бара жатып, бір сұлу қызды көріп, оған бірден ғашық болыпты. Үйінде беделді әулеттен шыққан бәйбішесі болса да, әлгі қызды тоқалдыққа алғысы келген. Қыздың әкесі келісім беріп, Сәмбет қалың малын алдын ала жіберіп қойған. Арада бір жыл өткен соң, келісім бойынша қалыңдықты алып келуге елшілер жіберіпті. Алайда бетін орамалмен жауып келген жас қыз оның ғашық болған сұлуы емес, сол үйде қызмет еткен Болпанай деген қыз болып шыққан. Қыздың жасауы да болмаған. Сәмбет өзінің ғашық болған қызы жайлы сұрастырмай, асығыс іс жасағанын сонда ғана түсінген. Қыздың әкесі Сәмбеттің орынсыз әрекетіне осылай жауап қайтарған. Сәмбет үндемей, қалың малын қайтаруды сұрамастан, Болпанайды қабылдаған. Дегенмен оған бөлек шағын үй, яғни, күрке тіктіріп, үй шаруасына жұмсаған. Бірнеше жылдан кейін Болпанай атамыздан ұл туған. Сәмбеттің бәйбішесінен де ұлы бар еді, сондықтан ол жаңа туған баласына айрықша назар аудара қоймаған. Уақыт өте Болпанай тағы бірнеше ұл тапқанымен, отбасының тұрмысы көп өзгермеген. Бір күні Сәмбет малын қарап жүріп, күркенің жанынан өткенде Болпанай мен тоғыз-он жас шамасындағы үлкен ұлының сөзін естіп қалған. Бала пышақ қайрап отырып, әкесіне ашуланғанын, өздерінің неге күркеде тұратынын және бәйбішеден туған бала сияқты неге ат мінбейтінін сұраған. Тіпті, әкесін өлтіретінін айтқан. Ұлының сөзін естіген Сәмбет ойға қалған. Ол сол кезде Болпанайдан туған балалардың да өзінің ұрпағы екенін, олардың болашағына жауапты екенін түсінгендей болады. Сол күні Болпанайға үлкен киіз үй тіктіріп, алдына мал салған, ұлдарына жылқы атаған. Осылайша бұрын елеусіз жүрген Болпанай мен балаларының жағдайы өзгерген. Кейін Болпанай жеті ұлдың анасы атанған. Бұрынғы ғасырларда ұлдары көп әйелдің ел ішінде беделді болғаны белгілі. Алайда Болпанайдың құрметке бөленуі тек ұлдарының санымен шектелмеген: ол ақылды, сабырлы, шаруаға ұқыпты, қолы епті әрі айналасына қайырымды жан болған. Уақыт өте жұрт олардың ауылын «Болпанай ауылы» деп атай бастаған. Біздің Құтқожа әулетіміз осы Болпанай әжемізден тараған екен.

Р. Сыздық. «Ғылым-ғұмыр». – Алматы: Арыс, 2014.