Адастырма

Қонақтарды қарсы алған совхоз директоры Сәбидің әйелі Жаңыл келін еді. Ол ширақ, қара торы әйел болатын. Жаңыл қонақтарды Жаңа жыл мерекесімен құттықтайды. Амандасқаннан кейін бәрі әңгімеге кіріседі. Қайыптың екі жағына Климен мен Энгельсина деген балалар келіп отырады. Олар он бір-он екі жаста еді. Бұл балалар Сәбидің бұрынғы әйелінен туған. Ал Жаңыл Сәбиге екі жыл бұрын тұрмысқа шыққан жас әйел болатын. Қайып – Сәбидің туған ағасы. Ол балалармен өте жақсы сөйлесетін. Үлкен адамдармен үлкенше, балалармен балаша сөйлесе білетін. Бір кезде Қайып балалардан: – Балалар, «қара қарғаның адастырмасы» дегенді білесіңдер ме?-деп сұрады. Балалар білмейтіндерін айтты. Сонда Қайып қара қарғалардың өмірі туралы әңгімелеп берді. Қара қарғалар көктемде жұмыртқа салып, жаз бойы балапандарын өсіреді. Күзге қарай оларға ұшуды үйретеді. Қараша айына жақын уақытта «Қазанның қара дауылы» деп аталатын табиғи құбылыс болады. Сол кезде қарғалар балапандарын ертіп, аспанда ұзақ ұшады. Біресе жоғары көтеріліп, біресе төмен түседі. Қарғалар өте көп болғандықтан, аспан қап-қара болып тұрады. Халық бұл құбылысты «қара қарғаның адастырмасы» деп атаған. Өйткені осыдан кейін кейбір балапандар анасынан адасып кетеді. Кішкентай Энгельсина: – Сонда анасы балапандарын танымай ма?-деп сұрады. Климен оның сұрағын түзетіп: – Жоқ, балапандар анасын танымай қалады, -деді. Қайып балаларға қарап, бұл әңгіменің басқа мағынасы бар екенін түсіндірді. - Сендер ертең үлкен азамат боласыңдар. Мысалы, бірің директор, бірің ақын болуың мүмкін. Сонда мені де, сендердің әкелеріңді де танымайтын жаңа адамдар, яғни сендердің өз балаларың дүниеге келеді. Қайып «қара қарғаның адастырмасы» деген сөздің негізгі мағынасы адамның өсуімен, өзгеруімен байланысты,-деп түсіндірді. Балалар оның сөзін қызығушылықпен тыңдады. Олар Қайыптың ойын түсінген сияқты болды.

Сәйділ Тайжанов. «Шығармалар жинағы».