Audio player
0:00
--:--
Kazakh Text
Көрінбейтін сия – бұл жазған кезде із қалдырмайтын, бірақ белгілі бір әсерден кейін (қыздыру, жарық, химиялық реактив) көрінетін арнайы сұйықтық. Бұл әдіс ғасырлар бойы барлаушылар, дипломаттар және ғашықтар арасында құпия хат алмасу үшін қолданылған.
Ең қарапайым түрлерінің бірі – лимон шырыны. Онымен жазылған мәтін кепкен соң мүлде көрінбейді, бірақ қағазды үтікпен немесе шамның үстінен ақырын қыздырса, органикалық қышқылдар күйіп, әріптер қоңыр түске боялады. Дәл осындай әсерді сүт, сірке суы немесе тіпті қант ерітіндісімен де алуға болады.
Химиялық жағынан күрделірек әдістер де бар. Мысалы, темір купоросының ерітіндісімен жазылған мәтінді танин немесе күшті шай тұнбасы сіңірілген мақтамен сүртсе, сия бояуы қара көк түске енеді. Ал крахмал ерітіндісімен жазу үшін көрсеткіш ретінде йод тамшылатылса, мәтін күлгін түспен жарқырап шыға келеді.
Қазіргі заманғы көрінбейтін сиялар ультракүлгін (УК) сәулесінің астында ғана жарқырайтын флуоресцентті бояулардан тұрады. Бұл технология банкноттарды, құнды құжаттарды қорғауда және мәдени шараларда қолға қойылатын бақылау белгілері ретінде кеңінен қолданылады.