Audio player
0:00
--:--
Kazakh Text
Алматы облысының тауына барсаңыз, аяғыңыздың астындағы шөптердің көбі – шын мәнінде дәрі. Қазақ халқы ғасырлар бойы өсімдіктердің қасиетін жақсы білген: ауырғанда да, ауырмас үшін де шөп қайнатып ішкен. Ғалымдардың айтуынша, облыс аумағында жүздеген дәрілік өсімдік өседі. Солардың ең танымалдарымен танысып көрейік.
Біріншісі – жусан. Дала иісінің басты көзі – осы жусан. Оның қайнатпасы тәбетті ашады, асқазанға көмектеседі деп саналады. Бір қызығы, ертеде халық киім салатын сандыққа жусан қыстырып қоятын болған: ащы иістен киімді жейтін жәндіктер қашады екен.
Екіншісі – итмұрын. Оның қызыл жемістерінде С дәрумені өте көп. Қыста тұмау тисе, итмұрын шайы ең жақсы көмекші болған. Бұл бұта өзен жағасында, тау беткейлерінде жиі кездеседі.
Үшіншісі – мыңжапырақ. Аты айтып тұрғандай, жапырағы өте майда, ұсақ-ұсақ бөлінген, мыңдаған жапырақшадан тұратындай көрінеді. Бұрын оны жаралы жерге басқан. Ал қазір мыңжапырақ қайнатпасын ішек-қарын жұмысы бұзылғанда ішеді.
Төртіншісі – түймедақ. Жаз басында тау етегі ақ-сары гүлге оранады. Түймедақ шайы қабынуды басады, жүйкені тыныштандырады. Көпшілік оны күнде ішіп жүргенін өзі де байқамайды: дүкендегі шай қапшықтарының ішінде түймедақ жиі кездеседі.
Бесіншісі – мия. Бұл өсімдік Іле өзенінің аңғарында көп өседі, ал дәрілік қасиеті оның тамырында. Мия тамырынан жасалған дәрілер жөтелді жұмсартады.
Алтыншысы – қалақай. Көпшілік оны арамшөп деп санайды, ал шын мәнінде қалақайда темір мен дәрумен көп. Көктемде жас қалақайдан дәмді сорпа пісіруге болады. Қызық үшін айтайық: қалақайдың қайнатпасымен шашты жуса, шаш күшейеді деген сенім де бар.
Шөп жинағанда бірнеше ереже бар. Шөпті құрғақ, ашық күні, жолдан алыс жерде жинау керек. Кептіргенде оны күннің тікелей сәулесінен сақтап, көлеңкеде жаю керек. Ал Қызыл кітапқа енген өсімдікті жұлуға мүлде болмайды. Ең бастысы – қандай шөп болса да, ішерден бұрын дәрігермен кеңескен абзал.
Қазақстанның таулары мен даласы – шын мәнінде, үлкен табиғи дәріхана. Жазғы жайлауға барсаңыз, бір сәт тоқтап, жан-жағыңызға қараңыз: жусанның иісі, түймедақтың ақ жапырағы, итмұрынның қызыл жемісі – бәрі сізге аман-саулық тілеп тұрғандай. Тек оны пайдалана білу керек.