Ақтас

Таудың етегіндегі шағын ауылдың үстінде бір ақ жартас тұратын. Оны Ақтас деп атайтын. Ауылдың қай жерінде тұрсаң да, жартас көрінеді: таңертең тұманның арасынан, түсте күннің астында, кешке қызғылт-күлгін сәуленің арасынан. Ауыл адамдары оны сиқырлы санайтын. Қыста жартастың ішінен жылу шығады, жазда салқын тарайды деседі. Түнде жел ұрғанда, жартастың жарықтарынан сыбызғының үні естіледі дейтін. Бала-шағаны әжелері: «Тыңда, Ақтас ән айтып жатыр», – деп ұйықтататын. Жолға шығар алдында да, үйге келін түскен кезде де, жігіттер бәйгеге аттанар алдында да Ақтастың етегіне келіп, бір үзім нан қалдыратын. Етегінде жүз жылдан бері бір арша өсіп тұр, оның бұтақтарына ақ шүберектер байланған. Ақтастың түбінде көктемде шағын бұлақ ағатын. Ол су жартасты жуып тұрғанда да, бұлақтың үні шағын қоңыраудай сыңғырлайтын. Қыстың ортасында да ол қатпайтын. Ауыл адамдары оны «Ақтастың жүрегі» деп атаған. Биыл жаз ыстық болды. Он күн тұтас жаңбыр жаумады, тау өзені тартылды. Содан кейін түнде сұрапыл нөсер құйды. Су жартастың жарықтарына сіңіп, ішіндегі тас пен мұзды біртіндеп босатып жатты. Ақтас түн ортасында құлады. Жер сәл дірілдеп, алыстан терең гүрілдеген дыбыс шықты. Сосын тыныштық орнады. Көп адам ұйқысынан оянбады. Таң атқанда ауылдың шетіне жиналған жұрт жартастың орнына ұзақ қарап тұрды. Төбенің үстінде ақ шаң баяу көтеріліп, бұлт болып қалықтап жүр. Қар да емес, тұман да емес. Шаң арша бұтақтарына, шөптің жапырақтарына қонып, олардың бәрін жұқа ақ жібектей жапқан. Ешкім үндемеді. Қайырбек шал таяғына сүйеніп, шүберектері байланған аршаның жанына барды. Арша аман екен. – Кетті ғой, – деді шал ақырын. Бұл сөзден кейін үнсіздік тағы ұзарды. Әйелдер көздерін сүртті, ер адамдар қалпақтарын қолына алды. Тек кішкентай Ару ғана басын көтеріп, шығысқа қарады да: – Қараңыздаршы, – деді. – Күн қайда? Бәрі бұрылды. Күн дәл сол сәтте таудың арғы жағынан шығып келе жатыр екен. Бұрын оның алғашқы сәулесі Ақтастың басына қонып, жартасты бір сағат бойы алтындатып тұратын, ал ауылға түске таман ғана жететін. Енді бірінші сәуле жартастың орнынан өтіп, аршаға, қарияның бетіне, бәріне тікелей түсті. Қайырбек шал көзін жұмып, күннің жылуын бетімен сезді. – Ақтас бізге соңғы сыйын берген екен, – деді ол.