Audio player
0:00
--:--
Kazakh Text
Қазақ халқының мәдениетінде қонақтың орны ерекше. «Қонақ келсе, құт» деген сөз қазақтардың қонақты қалай қабылдайтынын жақсы көрсетеді. Қазақ үшін үйге келген адам – жай ғана қонақ емес, құрметті адам. Сондықтан қазақтар қонағын жылы қарсы алып, төрге шығарып, дастарқан жайған.
Төр деген не?
Қазақтың дәстүрлі үйіндегі төр – ең құрметті орын. Киіз үйде есікке қарама-қарсы орналасқан бұл орын үйдің ең сыйлы жері болып саналған. Үйге қонақ келгенде, оны төрге отырғызу – оған деген құрметтің белгісі.
«Төрге шығыңыз!» деген сөзді қазақтар қонаққа жиі айтады. Бұл жай ғана «мына жерге отырыңыз» деген мағынаны білдірмейді. Оның ішінде «Сіз біз үшін қадірлі адамсыз» деген түсінік бар.
Қонақ келсе, дастарқан жайылады
Қазақтың қонақжайлығын дастарқансыз елестету қиын. Үйге қонақ келгенде шай қойылып, дастарқанға бауырсақ, тәттілер, жемістер және басқа да тағамдар қойылады.
Ерекше қонаққа арнайы ет тағамдары дайындалуы мүмкін. Қазақтың дәстүрлі тағамдарының ішінде қазақша ет асу, бесбармақ, қазы, құрт, бауырсақ және қымыз ерекше орын алады.
Қазақта «Дәмнен үлкен нәрсе жоқ» деген түсінік бар. Сондықтан бірге тамақтану – адамдарды жақындастыратын маңызды дәстүр.
Шайдың орны қандай?
Қазақтың қонақжайлығында шайдың да орны ерекше. Қонақ келгенде оған бірден шай ұсынылады. Үй иесі қонақтың кесесін бос қалдырмауға тырысады.
Шай үстінде адамдар бір-бірімен сөйлеседі, жаңалық сұрайды, әңгіме айтады. Сондықтан қазақ үшін шай ішу – жай ғана сусын ішу емес, қарым-қатынас жасау уақыты.
Үлкенге құрмет – қонаққа құрмет
Қазақ қоғамында жасы үлкен адамдарға ерекше құрмет көрсетіледі. Үлкен кісі үйге келсе, оған төрден орын беріледі. Оның батасын алу да маңызды дәстүр болып саналады.
Қонақпен амандасу, жағдайын сұрау, жақсы орын ұсыну – қазақтың әдеп нормаларының бір бөлігі.
Қонақты құр қол шығарып салмау
Қазақтың қонақжайлығы қонақ келген кезде ғана емес, оны шығарып салғанда да көрінеді. Үй иесі қонаққа жақсы тілегін айтып, кейде жолға тамақ немесе сыйлық береді.
Қазақ мәдениетінде қонақты риза етіп шығарып салу маңызды. Себебі қонақпен қоштасу кезінде де жақсы қарым-қатынас пен жылы сөз сақталуы керек.
Қонақжайлық – қазақ мәдениетінің бір бөлігі
Қазақтың қонақжайлығы – ғасырлар бойы қалыптасқан дәстүр. Ұлан-ғайыр далада өмір сүрген халық үшін бір-біріне көмектесу, жолаушыны қарсы алу және қонақты құрметтеу маңызды болған.
Сондықтан «төрге шығару» – жай ғана орын ұсыну емес. Ол – қонақты сыйлау, оған құрмет көрсету және «сен бұл үйде қадірлісің» деген мағынаны білдіреді.
Қазақтың қонақжайлығын бір сөйлеммен сипаттасақ: Қонақ үйге кіргенде – есік ашылады, төрге шыққанда – құрмет көрсетіледі, дастарқан басында – адамдар жақынырақ танысып, біліседі, шығарып саларда – сыйлық беріледі.
Авторы: Гүлжиһан Көбденова