Audio player
0:00
--:--
Kazakh Text
Сізге «Алғаш рет адам ғарышқа қай жерден ұшты?» деген сұрақ қояйыншы.
Ол Қазақстанның оңтүстігіндегі Байқоңыр қаласы. Дәл осы жерде адамзаттың ғарыш тарихындағы ең маңызды оқиғалардың бірі басталды.
Байқоңыр – Қазақстан аумағында орналасқан әлемге әйгілі ғарыш айлағы. Бұл жерден алғашқы жасанды жер серігі ғарышқа ұшырылды, алғашқы адам ғарышқа аттанды және көптеген ғарыш кемелері өз сапарын бастады.
Ғарыш дәуірі қалай басталды?
Байқоңыр ғарыш айлағының тарихы 1950-жылдардың ортасында басталды. Ол кезде Кеңес Одағы жаңа зымырандарды сынау және ғарышқа ұшу үшін арнайы орын іздеді. Қазақстанның кең даласы бұл мақсатқа өте қолайлы болды.
1957 жылы Байқоңырдан «Спутник-1» атты алғашқы жасанды жер серігі ғарышқа ұшырылды. Бұл оқиға ғарышты зерттеудің жаңа дәуірін бастады. Ал 1961 жылы 12 сәуірде адамзат тарихындағы алғашқы адам ғарышқа ұшты. Оның аты – Юрий Гагарин. Ол «Восток-1» ғарыш кемесімен Жерді бір рет айналып, тарихқа енді. Сол күннен бастап 12 сәуір ғарыш тарихындағы ерекше күнге айналды.
Ғарышқа ұшқан қазақтар
Байқоңыр Қазақстан үшін тек ғарыш айлағы емес, қазақ ғарышкерлерінің тарихымен де байланысты.
Қазақстандық алғашқы ғарышкер – Тоқтар Әубәкіров. Ол 1991 жылы ғарышқа ұшты. Осылайша Қазақстаннан шыққан алғашқы азамат ғарыш кеңістігіне жол ашты.
Кейін Талғат Мұсабаев бірнеше рет ғарышқа ұшып, халықаралық ғарыш миссияларына қатысты. Ол ғарышта ұзақ уақыт жұмыс істеген қазақстандық ғарышкер ретінде белгілі.
2015 жылы Айдын Айымбетов те ғарышқа ұшты. Ол ғарышта ғылыми зерттеулер жүргізіп, Қазақстанның ғарыш саласындағы жетістіктерін жалғастырды.
Байқоңырдан тек ғарышкерлер ғана ұшпайды. Бұл жерден әртүрлі зымырандар, жер серіктері және ғарыш кемелері ұшырылады.
Ғарыш кемесі ұшырылған кезде оның зымыраны бірнеше секундтың ішінде аспанға көтеріледі. Жердегі адамдар үшін бұл бірнеше минуттық көрініс болуы мүмкін. Бірақ оның артында көптеген ғалымдар, инженерлер, дәрігерлер және басқа мамандардың ұзақ еңбегі тұрады.
Ғарышқа ұшу – өте күрделі процесс. Бір кішкентай қателіктің өзі үлкен проблемаға әкелуі мүмкін. Сондықтан әрбір ұшу алдында мамандар көптеген сынақтар жүргізеді.
Байқоңырдың Қазақстан үшін тарихи және ғылыми маңызы зор. Бір жағынан, бұл – әлемдік ғарыш тарихының маңызды бөлігі. Екінші жағынан, Байқоңыр Қазақстанның халықаралық деңгейде танылуына әсер етеді.
Сонымен бірге Қазақстан өз ғарыш саласын дамытуға тырысып келеді. Елде ғарыштық байланыс, жерді қашықтан бақылау және ғарыштық зерттеулер бағыттары дамып жатыр.
Байқоңырдың ең қызықты ерекшеліктерінің бірі – оның орналасқан жері. Даладағы ғарыш айлағы кең қазақ даласында орналасқан.
Түнде аспанға қарағанда мыңдаған жұлдызды көруге болады. Ал кейде сол аспаннан ғарышқа көтерілген зымыранды көруге мүмкіндік бар.
Бұл жерде ерекше бір сезім пайда болады: бір жағында – мыңдаған жылдық тарихы бар қазақ даласы, екінші жағында – адамзаттың болашағы саналатын ғарыш.
Байқоңырдың тарихы адамзаттың ғарышқа деген қызығушылығымен тығыз байланысты. Осы жерден алғашқы жасанды жер серігі ұшты, алғашқы адам ғарышқа аттанды және көптеген халықаралық ғарыш миссиялары басталды.
Сондықтан Байқоңырды жай ғана ғарыш айлағы деп атау жеткіліксіз. Ол – тарих, ғылым, технология және болашақ тоғысқан ерекше мекен.
Байқоңыр – Жерден ғарышқа апаратын көпір. Қазақстан үшін Байқоңыр – мақтаныш. Ал әлем үшін ол – адамзаттың Жерден алғаш рет ғарышқа жасаған қадамының символы. Қазақ даласынан басталған ғарыш жолы бүгінде бүкіл адамзаттың ортақ тарихына айналды.
Авторы: Гүлжиһан Көбденова